Further Information

Sjálfsævi- og þroskasaga konu sem elst upp við óhefðbundnar aðstæður

Höfundur til hægri, bróðir hennar til vinstri, ónefnt barn í miðið.

Kæru velunnarar bóka og unnendur sjálfsævisagna

Þessi frásögn er persónuleg og hispurslaus lýsing á frumbernsku og uppvexti höfundar. Þetta er ekki bara saga um fátækt, þetta er saga um hvernig það er að vaxa úr grasi í skugga félagslegrar einangrunar þegar hefðbundið fjölskyldumynstur molnar og verður að engu. Þetta er baráttu- og þroskasaga barns, unglings og að lokum ungrar konu.

Hér er ég um það bil þriggja ára, sennilega að borða eitthvað, ég var alltaf borðandi.

Höfundur elst ásamt tveimur systkinum sínum upp í litlu sjávarþorpi, hjá föður sem berst í bökkum við að sjá fjölskyldunni farborða. Þegar hún er tveggja ára gömul, systir hennar fimm ára og yngsti bróðir þeirra eins árs yfirgefur móðirin heimilið og fer í hið svokallaða „ástand“. Þetta skapar sársaukafullt tómarúm sem hefur mótandi áhrif á líf systkinanna um ókomna tíð. Í stað móður taka ættingjar og ráðskonur að mestu við uppeldi systkinanna. Faðir þeirra er iðulega að heiman í baráttu við að útvega lífsbjörg til heimilis. Ráðskonur sem koma og fara ala ómeðvitað á óöryggi og tilfinningu barnannar um að þeim sé hafnað. Faðir þeirra getur aldrei fyrirgefið eiginkonu sinni og hatar hana í raun til dauðadags. Þó hafði hjónaband þeirra verið mjög stormasamt og ofbeldisfullt á köflum.

Fjölskyldu myndataka í tilefni fermingar Indíönu Fanndal systur minnar.

Langvinnt og vaxandi hatur hans á fyrrum eiginkonu sinni hefur óafturkræf áhrif á líf hans og barnanna. Svo að notuð séu hans eigin orð: „Ég gat fyrirgefið henni framhjáhaldið, við vorum hvorug neinir englar hvað það varðar. En hún hélt fram hjá mér með hermanni og það mun ég aldrei geta fyrirgefið!” Þessi setning kristallar í raun sýn hans á tilveruna. Hann var góður maður, stoltur en skapmikill og alls ekki allra. Einstrengisháttur hans tvíelfdist við erfið veikindi sem að lokum drógu hann til dauða.

Ég og Skafti Fanndal Jónasson bróðir minn, sá eini af okkur systkinum sem er skírður Fanndal og alnafni föðurafa míns.

Stór hluti sögunnar snýst einnig um samskipti höfundar við fólk sem hún kynnist snemma á lífsleiðinni. Samskiptin voru sum hver sviptivindasöm, önnur full af kærleika og stuðningi, sum átakaleg og erfið þar sem misnotkun og miskunnaleysi gagnvart aðstæðum barns og seinna stúlku koma við sögu.
Fyrst og fremst er þessi frásögn uppgjör höfundar við fortíð sína og endurspeglar ekki álit eða mögulega upplifun annara á þeim persónum sem að koma við sögu. Hún leitast við að skrifa heiðarlega um erfiða atburði án þess að draga úr alvarleika þeirra eða ýkja þá.

Hér er ég til hægri og Indíana systir mín til vinstri, hún var þremur árum eldri en ég, þó að það sjáist ekki þarna. Indíana var elst af okkur systkinum og lést árið 2024.

Kæri lesandi.

Á meðan þú dragnast með fortíð þína á herðunum, þá verður þér minna ágengt í lífinu. Gömul saga og ný ekki satt? Mér varð þessi staðreynd ljós seint og um síðir og það varð til þess að ég byrjaði fyrir hvatningu bestu vinkonu minnar að skrifa þessa ævisögu. Í upphafi gerði ég það eingöngu til að skrifa mig frá erfiðum tímum, en svo varð mér ljóst að þessi saga ætti líka fullt erindi við nútímann. Þú kannt að spyrja þig af hverju og það er fullgild spurning, mitt svar er að hún lýsir afleiðingum hins svokallaða ástands á alveg nýjan hátt og áhrifum þess á fjölskyldu mína sem sat eftir í sárum, þegar að mamma hvarf að lokum endanlega frá okkur.

Saga mín er að hluta til dulræn og í henni eru mikilvægar upplýsingar sem að ég vil ekki að endi í glatkistunni. Til að mynda hvernig ég hlaut nafn mitt þegar afa minn dreymdi konu sem fórst í hörmulegu slysi ári áður en ég fæddist og hvernig alnafna mín fylgdi mér svo fram á fullorðins ár. Hún kom mér ítrekað til bjargar í miskunnarlausum aðstæðum, án þess að ég gerði mér grein fyrir því að það væri hún, það kom seinna.

Þetta er vissulega á köflum átakanleg saga en ekki síður saga konu sem að sigraði að lokum og þegar ég skrifa sigraði, á ég við að ég sættist við og fyrirgaf sem reyndist mér ómetanlegur léttir. Eftir að það gerðist fór lífið að vinna með mér en ekki á móti, alls ekki áfallalaust lífið er aldrei þannig, en áföll urðu léttari við að etja og fylgja mér ekki lengur áfram veginn eins og svo oft áður.

Í dag er ég eðli málsins samkvæmt orðin lífsreynd, 62 ára gömul móðir, stjúpmóðir og amma sem lifir góðu lífi í Þorlákshöfn ásamt eiginmanni og yndislegri 16 ára fósturdóttur sem kom ársgömul inn í líf okkar. Þorlákshöfn er reyndar einn af bæjunum sem að faðir minn dvaldi i um skamma hríð með okkur systkinin á flakki, þegar ég er um það bil fimm ára. Ég telst margmenntuð úr lífsins skóla, hef unnið við allskyns fiskvinnslu, verið ráðskona, bóndi, hrossaræktandi, unnið á saumastofu stuðningsfulltrúi, rekið reiðskóla og hestaleigu og kláraði félagsliða og leiðsögumannanám. Ég nýt þess í dag að lifa í fullkominni sátt við mína nánustu og áður erfiða fortíð mína, get hugsað til baka án þess að fá verk í hjartað. Það kemur upp í huga minn setningin: Þú þarft ekki að sætta þig við, en þú hefur ævinlega val um að fyrirgefa.

Ég er fyrsti varaþingmaður Flokks fólksins í Suðurkjördæmi það var ekki síst vegna fortíðar minnar að ég gekk í þann flokk þegar hann var stofnaður. Með því vildi ég gera mitt til bjargar fátækum börnum sem eiga enn undir högg að sækja í þjóðfélaginu og er stolt yfir að hafa átt minn hlut í að rétta þeirra hlut. Þess vegna fær það fylgja með í þessum pistli um sjálfa mig. Ekki fleiri orð um það en varð að fá að fylgja með.

Eitt að lokum, ef það blundar í þér löngun til að skrifa sögu þína þá er mitt ráð til þín einfalt: Byrjaðu bara það er fyrsta skrefið, kannski verður úr því bók, eða mögulega björgun sem er enn mikilvægara, máttur skrifa er mikill, í mínu tilfelli reyndust þau bjargvættur.

Ég vona að þú njótir lestursins.

Elín Íris Fanndal Jónasdóttir.

Ég er til hægri, Skafti bróðir í miðið og Indíana systir til vinstri.

Ég og mamma saman á góðri stundu í fertugsafmæli Ninnu heitinnar (Jónína Ingibjörg Árnadóttir) hálfsystur minnar.

Móðir mín Íris Sveinbjörnsdóttir.

Faðir minn Jónas Skaftason.

Við systurnar saman á tónleikum. Ég er til vinstri, Ninna Bogga í miðið og Indíana Fanndal til hægri. Guð blessi minningu þeirra.